Imam-i TIRMIZÎ (Alim)

[Nahit]

Imam-i TIRMIZÎ
Konu Adi: Imam-i TIRMIZÎ (Alim)
(H. 200-279) 824-892



Islâm dünyasinin sekiz büyük hadis bilgininden birisi. Tam adi Ebu Isa Muhammed bin Isa bin Sevre bin Musa bir Dahhak el-Tirmizî'dir. Kütüb-i sitte olarak anilan en güvenilir alti hadis derlemesinden birinin sahibidir. Dördüncü Müslüman kusak (etbau etbau't-tabiin) içinde yer alir. Hadis ilminde en yüksek dereceye ulasanlara özgü olan "Hafiz" ünvanina sahip ender kisilerdendir.



Tirmizî'nin dogum yeri ve yili konusunda farkli rivayetler vardir. Buna göre Tirmizî ya da Mekke'de 200 (815) 206 (821) veya 209 (824) yilinda dogdu; Tirmizî'de 270 (883) 275 (888) ya da büyük ihtimalle 279 (892) yilinda öldü.



Kor olarak dogan ya da sonradan gözlerini yitiren Tirmizî ilk ögreniminden sonra çalismalarini hadis ilmi üzerinde yogunlastirdi. Hadis derlemek amaciyla Horasan Irak ve Hicaz'da geziler yapti. Basta Buharî Müslim ve Ebû Dâvud olmak üzere birçok bilginden hadis aldi. Kendisinden de Heysem bin Kulab el-Sasî Mekhul bin el-Fald Muhammed bin Mahbub el-Mahbubî el-Mervezi gibi bilginler hadis rivayet ettiler.



Tirmizî Kitabu'l-Ilel Kitabu's-Semail Kitabu Esmai's-Sahabe Kitabu'l-Esma ve'l-Küna gibi eserler birakmissa da büyük ününü es-Sünen de denilen el-Camiu's-Sahih adli eseriyle kazandi. Tirmizî câmi' türündeki bu eserde yalniz hadisleri derlemekle kalmamis her hadisten sonra "Ebu isa der ki" diyerek hadise iliskin düsüncelerini açiklamis degerlendirmeler yapmistir. Hadisleri Islam hukukunun konularina uygun bir düzen içinde siniflamasi ve tekrarlardan sakinmasi eserine yararlanma kolayligi kazandirir. Hadis bilginlerine göre es-Sünen'in diger hadis derlemelerine üstünlük saglayan baslica özellikleri sunlardir: Hadislerin güvenilirlik derecelerini belirtmesi tasidigi zaaflara dikkat çekmesi ravilere iliskin bilgi vermesi hukukçularin hadislerden çikardigi sonuçlara deginmesi ve mezheplerin görüslerine yer vermesi.



Tirmizi eseri hakkinda söyle der: "Ben bu Cami-i Kebir'i yazip bitirince onu ilkin Hicaz alimlerine gösterdim. Hepsi de begendiler. Daha sonra alip Irak alimlerine ¤¤¤ürdüm. Onlar da agiz birligiyle eseri övdüler. Nihayet Horasan diyari alimlerine takdim ettim. Onlar da memnun oldular bilahare eseri ilim alemine sundum. Bu eser kimin evinde bulunursa orada konusan bir Peygamber vardir" (Abdulaziz bin Sah Veliyyullah Dehlevi Büstanu'l-Muhaddisin çev. Ali Osman Koçkuzu Ankara 1986 197).



Endülüs bilginlerinden birisi Tirmizî'nin eserinin özelliklerini ve degerini yazdigi bir siirle söyle anlatir:



"Tirmizî'nin kitabi bir ilim bahçesidir. Çiçekleri adeta gökteki yildizlarin parlakligini aksettiriyor. O eser sayesinde hadisler vuzuha kavusur. Güzel lafizlara meydana konulmus adeta resim gibi yerli yerince tanzim edilmistir. "



"Hadislerin en yüksek nevi sahihlerdir. Onlar nurlu yildizlar halinde her yani aydinlatirlar. Hadislerin sahihini hasenleri takip eder. Sonra garibler gelir. Hadislerin sahihi sakiminden ayrilmistir. Tirmizî onlari tek tek isaretleriyle ilim erbabina açiklamistir. Bu hadisleri sahih eserler halinde siraya dizmis onlari ciddi akil sahipleri de begenip seçmislerdir. Onu begenenler; fakihlerin ve bilginlerin en önde gelenleri fazilet erbabinin dogru yola gidenlerin en üstünleridir."



"Tirmizî'nin kitabi böylece enfes bir eser; ilim erbabinin takdir ettigi okuyup konustugu bir çalisma olmustur. Onlar ruhlarina en yüksek faydayi bahseden en kiymetli bilgileri Tirmizî'nin kitabindan iltibas etmislerdir"



"Ondan biz de hadisler yazdik; eseri biz de rivayet ettik. Bu isi cennet irmaginin suyundan kana kana içmek niyetiyle gerçeklestirdik"



"Düsünce mana denizine daldi. Oradan en dogru manalara ulasti. Rahman olan Allah Ebu Isa et-Tirmizî'yi bu serefli isinden dolayi hayir üstüne hayir vererek mükâfatlandirsin" (Abdulaziz bin Sah Veliyyullah Dehlevi a.g.e. 198.)